بودجه، مالیات و سیاست مالی

تحریم اقتصادی ابزاری سیاسی است که با محدود کردن تجارت، نقل‌وانتقال پول یا فروش نفت، دسترسی یک کشور به بازارهای جهانی را قطع می‌کند. در ایران، این محدودیت‌ها باعث کاهش درآمدهای ارزی دولت و دشواری در تأمین کالاها و تکنولوژی‌های ضروری می‌شود.

قیمت‌گذاری دستوری یعنی دولت به‌جای بازار، قیمت کالاها را تعیین می‌کند. این روش که در ایران برای خودرو یا لبنیات رایج است، با هدف حمایت از مصرف‌کننده انجام می‌شود اما اغلب به کمبود کالا، ایجاد رانت و زیان تولیدکنندگان منجر می‌گردد.

کسری بودجه یعنی دولت بیش از درآمدهایش خرج کند. در ایران وقتی پول نفت یا مالیات کفاف هزینه‌های دولتی را نمی‌دهد، این شکاف ایجاد می‌شود که معمولاً نتیجه‌اش استقراض یا چاپ پول است و مستقیماً با گران شدن کالاها، قدرت خرید شما را هدف می‌گیرد.

تحریم ثانویه یعنی کشوری مثل آمریکا، شرکت‌های کشورهای دیگر را مجبور می‌کند بین معامله با ایران یا دسترسی به بازار آمریکا یکی را انتخاب کنند. این فشار باعث می‌شود حتی شرکت‌های غیرآمریکایی هم از ترس جریمه شدن، از بازار ایران خارج شوند.

عوارض نوعی پرداخت نقدی به دولت یا شهرداری است که برخلاف مالیات، مستقیماً در ازای دریافت یک خدمت یا مجوز خاص پرداخت می‌شود؛ مثل پولی که برای نوسازی شهری، عبور از آزادراه یا خروج از کشور می‌پردازید.

بودجه نقشه راه مالی یک‌ساله دولت است که نشان می‌دهد درآمدها، از جمله فروش نفت و مالیات، از کجا می‌آید و صرف چه هزینه‌هایی مثل حقوق کارمندان یا پروژه‌های عمرانی می‌شود؛ تراز بودن این برنامه مستقیماً بر ثبات قیمت‌ها و معیشت مردم اثر دارد.

فضای کسب‌وکار یعنی مجموعه‌ای از عوامل خارج از اراده‌ی یک مدیر، مثل قوانین، سرعت صدور مجوزها و ثبات اقتصادی، که تعیین می‌کند راه‌اندازی و چرخاندن یک شغل چقدر هزینه و زمان می‌برد و آیا سرمایه‌گذاری در ایران سودآور است یا خیر.

فهرست سیاه مجموعه‌ای از اشخاص یا شرکت‌هایی است که به دلیل تخلف، بدهی یا عدم شفافیت، از فعالیت‌های اقتصادی و خدمات بانکی محروم شده‌اند. در فضای ایران، این واژه اغلب به محدودیت‌های بین‌المللی مالی یا لیست مودیان مالیاتی غیرمجاز اشاره دارد که دسترسی آن‌ها به بازارها قطع می‌شود.