تسخیر نخبگان

تسخیر نخبگان یعنی وقتی یک گروه کوچک اما پرقدرت، فرمانِ تصمیم‌گیری‌های اقتصادی کشور را به دست می‌گیرند. این افراد لزوماً قانون‌شکنی نمی‌کنند، بلکه قانون را طوری می‌نویسند یا تغییر می‌دهند که سودش به خودشان برسد. در واقع، نهادهایی که باید ناظر و داور باشند، به ابزاری برای تأمین منافع این گروه‌ها تبدیل می‌شوند و صدای مردم عادی در میان لابی‌های قدرتمند گم می‌شود.

این اتفاق مستقیماً روی سفره مردم اثر می‌گذارد؛ برای مثال وقتی ارز دولتی ارزان‌قیمت فقط به چند شرکت خاص می‌رسد یا تعرفه‌های واردات طوری تنظیم می‌شود که رقیبی برای تولیدات بی‌کیفیتِ یک گروه خاص باقی نماند، در واقع جیب مردم برای سودِ آن اقلیت خالی شده است. در اقتصاد ایران، توزیع رانت‌های بانکی یا واگذاری‌های غیرشفاف در خصوصی‌سازی، نمونه‌های روشنی از این پدیده هستند که باعث می‌شوند ثروت ملی به جای ایجاد رفاه همگانی، در دست چند شبکه محدود بچرخد و فشار ناشی از نابرابری و تورم به دوش کل جامعه بیفتد.