درس‌های ابرتورم یوگسلاوی برای ایران: چرا تثبیت ارزی بدون اصلاحات ساختاری شکست می‌خورد؟

تجربه یوگسلاوی در دهه ۹۰ میلادی نمونه‌ای از همزمانی جنگ، تحریم و فروپاشی انضباط پولی است.

با آغاز جنگ بالکان، نظام پولی یوگسلاوی برای تامین هزینه‌های نظامی منهدم شد.

تحریم‌های شورای امنیت در سال ۱۹۹۲، زنجیره‌های تامین یوگسلاوی را با شوک شدید مواجه کرد.

دولت برای جبران کسری بودجه به چاپ پول روی آورد که منجر به اثر اولیورا-تانزی شد.

اثر اولیورا-تانزی با کاهش ارزش واقعی مالیات‌ها در تورم بالا، کسری بودجه را تشدید می‌کند.

پولی‌سازی کسری بودجه منجر به ابرتورم ۳۱۳ میلیون درصدی و نابودی کارکرد پول ملی شد.

طرح آوراموویچ با میخکوب کردن نرخ ارز و منع استقراض دولت، تورم را به طور موقت مهار کرد.

اصلاحات اولیه باعث بازگشت اعتماد و رشد مثبت اندک در سال‌های ۹۴ و ۹۵ شد.

طرح آوراموویچ به دلیل عدم اصلاحات ساختاری و تداوم تحریم‌ها در میان‌مدت شکست خورد.

اقتصاد ایران نیز با تحریم و کسری بودجه ساختاری مشابه یوگسلاوی مواجه است.

تورم ایران مزمن و ساختاری است، در حالی که یوگسلاوی دچار ابرتورم حاد شد.

ایران برخلاف یوگسلاوی، دارای درآمدهای ارزی حاصل از نفت و محصولات پتروشیمی است.

سیستم‌های مالیاتی آنلاین ایران مانع از فروپاشی کامل پایه درآمدی دولت شده است.

درس اصلی این است که لنگر ارزی بدون اصلاحات ساختاری پایدار نیست.

تثبیت ارزی در ایران بدون انضباط مالی، منجر به اتلاف ذخایر و جهش‌های ارزی می‌شود.

نرخ ارز برآیند انضباط مالی است و نمی‌توان آن را به صورت انتزاعی تثبیت کرد.

دراگوسلاو آوراموویچ هماهنگ‌کننده اصلی برنامه ملی اقتصادی یوگسلاوی بود.

مهم‌ترین درس، لزوم امحای سلطه مالی و پولی‌سازی کسری بودجه است.

در ایران، پولی‌سازی از طریق ناترازی شبکه بانکی و تسهیلات تکلیفی رخ می‌دهد.

بدون استقلال بانک مرکزی، کنترل نقدینگی و تورم غیرممکن است.

بدون رفع محدودیت‌های خارجی، اصلاحات داخلی برای بازسازی تولید کافی نیست.

حل ناترازی تراز پرداخت‌ها و رفع تحریم‌ها برای رشد پایدار ایران حیاتی است.

اصلاحات اقتصادی ایران نیازمند استراتژی هم‌زمان برای مهار ناترازی‌های کلان است.

اصلاح یارانه‌های انرژی باید با بازتوزیع شفاف به دهک‌های پایین همراه باشد.

اصلاح ساختار ناتراز شبکه بانکی برای توقف موتور خلق نقدینگی ضروری است.

بانک مرکزی باید قدرت کنترل ترازنامه بانک‌ها و توقف اضافه برداشت را داشته باشد.

موفقیت اصلاحات نیازمند بازسازی اعتماد عمومی و مقابله با ذی‌نفعان رانت است.

میلوشویچ اولین رئیس حکومتی بود که در دادگاه بین‌المللی محاکمه شد.