از «کلاه‌دوز دیوانه» تا دیالکتیک خصوصی سازی

چرا خصوصی‌سازی در ایران به «سرزمین عجایب» و بازتولید رانت تبدیل شد؟

حکمرانی و جرایم اقتصادیسیاستگذاری و اقتصاد کلان۱۰ تیر ۱۴۰۵ دنیای اقتصاد

خصوصی‌سازی در ایران بدون اصلاحات ساختاری و حذف قیمت‌گذاری دستوری، تنها به بازتولید رانت و تقویت نهادهای خصولتی منجر شده است.

چرا در اقتصاد ایران، حتی سیاست‌های درست هم در نهایت به نتایج معکوس و بازتولید رانت ختم می‌شوند؟

پاسخ را از دستیار بپرس

نکات کلیدی خبر

۱
خصوصی‌سازی در ایران به جای اصلاح اقتصادی، به ابزاری برای انتقال مالکیت به نهادهای خصولتی و حفظ رانت تبدیل شده است.
۲
مدل پیشنهادی نویسنده، «خصوصی‌سازی دیالکتیکی» است که اصلاح محیط کسب‌وکار و حذف قیمت‌گذاری دستوری را پیش‌شرط واگذاری می‌داند.
۳
شکست اصلاحات در ایران ناشی از گلوگاه‌های ساختاری (وتو-پوینت‌ها) است که حتی سیاست‌های خوب را پیش از اجرا خنثی می‌کنند.

چرا این خبر مهم است؟

این موضوع توضیح می‌دهد که چرا با وجود واگذاری‌های گسترده، کارایی صنایع افزایش نیافته و اقتصاد همچنان درگیر انحصار و قیمت‌های غیرواقعی است که مستقیماً بر معیشت مردم اثر می‌گذارد.

نکات پنهان خبر

شکست خصوصی‌سازی در ایران یک «خطای فنی» نیست، بلکه نتیجه منطقیِ واگذاری در محیطی است که قیمت‌ها دستوری و نهادها غیرشفاف هستند؛ در واقع سیستم به گونه‌ای طراحی شده که سیاست‌های اصلاحی را به نفع ذینفعان خاص وارونه کند.

نگاه دیگر

برخی معتقدند حتی واگذاری به خصولتی‌ها بهتر از مدیریت مستقیم دولتی است، زیرا حداقل گامی به سمت تجاری‌سازی برداشته می‌شود.

منتظر چه باید بود؟

تا زمانی که پرسش از سازوکارهای نهادی و حذف قیمت‌گذاری دستوری در اولویت قرار نگیرد، واگذاری‌های جدید تنها چرخه شکست را تکرار می‌کنند.

اگر…؟

اگر فرآیند خصوصی‌سازی با حذف کامل قیمت‌گذاری دستوری آغاز می‌شد، آیا باز هم خصولتی‌ها برنده واگذاری‌ها بودند؟

پاسخ را از دستیار بپرس

پژواک تاریخی

تجربه واگذاری‌های شتاب‌زده در کشورهای بلوک شرق سابق که منجر به ظهور الیگارش‌ها شد، شباهت‌هایی با رشد طبقه خصولتی در ایران دارد.

پرسش‌های باز

پاسخ را از دستیار بپرس

این خبر چگونه به شما اثر می‌گذارد؟

کاوش بیشتر

پاسخ را از دستیار بپرس

بیشترین تاثیر این خبر بر چیست؟

بخش خصوصی واقعی
به دلیل قیمت‌گذاری دستوری و رقابت ناعادلانه با خصولتی‌ها، امکان ورود به بازار را ندارد.
نهادهای خصولتی
از رانت مالکیت و مدیریت بدون پاسخگویی کامل بهره‌مند می‌شوند.
عموم مردم و مصرف‌کنندگان
تداوم انحصار و عدم بهبود کارایی منجر به کاهش کیفیت و افزایش هزینه‌های پنهان می‌شود.

مفاهیم اقتصادی این خبر

معنای هر مفهوم را در دانشنامه بخوانید
۱

تفاوت مدل نئولیبرالی (واگذاری سریع) با مدل دیالکتیکی که اصلاحات کلان را پیش‌شرط واگذاری می‌داند.

۲

نقش دولت در مدل دیالکتیکی به عنوان تنظیم‌گر فعال در برابر بازار خودتنظیم‌گر نئولیبرالی.

۳

تمرکز نئولیبرالیسم بر کارآیی سریع در مقابل تمرکز مدل دیالکتیکی بر اصلاح ساختاری پیش از واگذاری.

۴

قیمت‌گذاری دستوری عامل اصلی انحراف خصوصی‌سازی به سمت خصولتی‌ها و رانت‌جویان در ایران است.

۵

ضرورت ثبات سیاسی، حذف قیمت دستوری و نظارت شفاف برای خروج از وضعیت وارونه فعلی.

۶

شکست سیاست‌ها در ایران ناشی از گلوگاه‌های ساختاری و نهادی است، نه فقط اشتباهات فنی.

۷

لزوم تمرکز بر سازوکارهای نهادی به عنوان مرکز تحلیل برای موفقیت هرگونه اصلاح اقتصادی.

۸

خصوصی‌سازی واقعی نیازمند اصلاح کل به جزء و عبور از منطق رانت‌جویانه برای ایجاد اقتصاد پذیرنده است.

نهادهای کلیدی خبر

دستیار هوشمند