مدل جاذبه

مدل جاذبه یک ابزار ساده برای درک روابط تجاری است که می‌گوید کشورها درست مثل سیارات، همدیگر را جذب می‌کنند. هرچه یک کشور ثروتمندتر و بزرگ‌تر باشد، قدرت جذب بیشتری برای خرید و فروش کالا دارد. در مقابل، فاصله فیزیکی و موانعی مثل مرزها و تفاوت‌های زبانی مانند نیروی بازدارنده عمل می‌کنند و باعث می‌شوند تجارت با نقاط دوردست سخت‌تر و گران‌تر تمام شود.

در اقتصاد ایران، این مدل به خوبی توضیح می‌دهد که چرا معیشت ما به روابط با همسایگان گره خورده است. وقتی فاصله کم است، هزینه حمل‌ونقل کاهش می‌یابد و کالای ایرانی در بازار کشورهایی مثل عراق یا افغانستان رقابت‌پذیر می‌شود که نتیجه‌اش رونق تولید داخلی است. از سوی دیگر، تحریم‌ها با قطع روابط بانکی، عملاً فاصله اقتصادی ایران را با دنیا زیاد کرده‌اند؛ این یعنی حتی اگر کالایی در چین ارزان باشد، هزینه دور زدن موانع باعث می‌شود آن کالا گران‌تر به دست مصرف‌کننده ایرانی برسد.