اقتصاد دستوری
اقتصاد دستوری حالتی است که در آن دولت یا نهادهای حاکمیتی بهجای اجازه دادن به نیروهای عرضه و تقاضا، خودشان مستقیماً وارد عمل میشوند و برای کالاها و خدمات «قیمت مصوب» تعیین میکنند. در این سیستم، منطقِ اقتصادیِ تولیدکننده و نیاز واقعی خریدار نادیده گرفته میشود و هدف معمولاً کنترل ظاهری تورم یا حمایت از اقشار ضعیف است، اما چون این قیمتها با هزینههای واقعی تولید همخوانی ندارد، تعادل بازار بههم میخورد. این رویکرد مستقیماً روی دارایی و قدرت خرید شما اثر میگذارد. وقتی دولت قیمت کالایی مثل خودرو یا ارز را دستوری پایین نگه میدارد، تقاضا برای خرید آن هجوم میآورد اما تولیدکننده انگیزهای برای عرضه ندارد؛ نتیجه این اتفاق، پدیدههایی مثل قرعهکشی خودرو، تشکیل بازار سیاه و دونرخی شدن کالاهاست. در واقع، شما ممکن است کالا را روی کاغذ ارزان ببینید، اما برای دسترسی واقعی به آن مجبور میشوید هزینهای بسیار بیشتر از قیمت مصوب در بازار آزاد بپردازید یا با کاهش شدید کیفیت مواجه شوید.
چرا الان مهم است
تازهبحث بر سر تغییر شیوه حکمرانی از مدل انزوا به تجارتمحور، بار دیگر سایه سنگین دخالتهای دولت در بازار را به صدر اخبار آورده است. در واقعیتِ امروز ایران، عبور از اقتصاد دستوری یعنی رها کردن فنر قیمتها و اجازه دادن به عرضه و تقاضا برای تعیین ارزش واقعی کالاها؛ تغییری که مستقیماً روی قدرت خرید و قیمت تمامشده زندگی مردم اثر میگذارد.
آخرین اخبار با این مفهوم
پایان اقتصاد انزوا؛ چرا ایران برای بقا به حکمرانی تجارتمحور نیاز دارد؟
رونق اقتصادی پس از تنشها خودکار نیست؛ نیازمند جراحی قوانین دوران انزوا و جایگزینی آن با مدل رقابتی صادراتمحور است.
۲۹ خرداد ۱۴۰۵