کژمنشی

کژمنشی یا مخاطره اخلاقی به زبانی ساده یعنی وقتی خیالِ کسی بابتِ جبرانِ خسارت راحت باشد، دیگر مثل سابق احتیاط نمی‌کند. این اتفاق زمانی می‌افتد که یک طرفِ قرارداد (مثلاً وام‌گیرنده یا مدیر یک بنگاه) می‌داند اگر کارها بد پیش برود، ضرر اصلی را شخص دیگری یا دولت پرداخت می‌کند. در واقع، وقتی «لذتِ سود» برای یک نفر باشد و «دردِ ضرر» برای دیگری، فرد انگیزه پیدا می‌کند تا رفتارهای پرخطری انجام دهد که در حالت عادی هرگز سراغشان نمی‌رفت.

در اقتصاد ایران، بارزترین مثال کژمنشی را در ماجرای موسسات مالی غیرمجاز یا بانک‌های ناتراز دیده‌ایم. وقتی مدیران این نهادها مطمئن باشند که دولت برای جلوگیری از بحران، در نهایت بدهی‌های آن‌ها را از جیب کل جامعه و با چاپ پول تسویه می‌کند، با پول سپرده‌گذاران وارد پروژه‌های پرریسک یا ملک‌بازی می‌شوند. این رفتار مستقیماً روی زندگی شما اثر می‌گذارد؛ چرا که هزینهٔ اشتباه و سودجویی آن‌ها در قالب تورم و کاهش قدرت خرید، از جیب تمام مردم پرداخت می‌شود.