پیشگویی خودمحققشونده
پیشگویی خودمحققشونده زمانی رخ میدهد که یک پیشبینی، هرچند در ابتدا غلط یا بیپایه باشد، به دلیل باور عمومی به حقیقت تبدیل شود. در واقع، وقتی تعداد زیادی از آدمها بر اساس یک شایعه یا تحلیلِ خاص رفتارشان را تغییر میدهند، برآیندِ عمل آنها واقعیتی را میسازد که قبلاً وجود نداشت. این یعنی ذهنیت ما به جای رصد کردنِ آینده، خودش به موتور محرکِ ساختنِ آن آینده تبدیل میشود.
در اقتصاد ایران، این پدیده را مدام در بازار ارز و طلا میبینیم. وقتی شایعه میشود که قرار است قیمت دلار جهش کند، مردم از ترسِ کاهش ارزش پولشان به بازار هجوم میبرند. این تقاضای ناگهانی و عظیم، دقیقاً باعث میشود قیمت دلار بالا برود؛ یعنی حتی اگر دلیل اقتصادیِ ریشهای برای گرانی وجود نداشت، «ترسِ از گرانی» خودش باعث گرانی شد. این چرخه میتواند در بورس یا بازار مسکن هم تکرار شود و سرمایه افرادی را که دیر به موج میرسند، به خطر بیندازد.
چرا الان مهم است
تازهدر اقتصاد ایران، ذهنیت ما از آینده گاهی از خودِ واقعیت مهمتر میشود. وقتی همه منتظر گران شدن دلار یا مسکن هستند، با هجوم برای خرید، همان گرانی را رقم میزنند. بحثهای اخیر درباره شکاف میان آمارها و باور مردم نشان میدهد که چطور ترس از تورم میتواند خودش به موتور محرک تورم در بازار تبدیل شود.
آخرین اخبار با این مفهوم
چرا شکاف میان واقعیت اقتصادی و ادراک اجتماعی، بحرانساز است؟
ادراک افراطی از بحران، خود به عاملی برای تشدید مشکلات اقتصادی و کاهش سرمایه اجتماعی تبدیل شده است.
۳۰ تیر ۱۴۰۵