نظریه سقلمه
نظریه سقلمه می‌گوید ذهن ما همیشه منطقی عمل نمی‌کند و گاهی به دلیل تنبلی یا پیچیدگیِ مسیر، از بهترین انتخاب‌ها باز می‌مانیم. در این روش، به جای اینکه دولت یا نهادها با زور و جریمه شما را مجبور به کاری کنند، محیطِ تصمیم‌گیری را طوری طراحی می‌کنند که گزینه بهتر، دم‌دست‌تر باشد. در واقع سقلمه یک هلِ ملایم است که بدون حذفِ آزادیِ انتخاب، شما را به سمتِ سلامتِ مالی یا جسمی بیشتر سوق می‌دهد.
در اقتصاد ایران، این مفهوم را می‌توان در قبض‌های برق یا پیامک‌های مالیاتی دید. مثلاً وقتی اداره برق مصرف شما را با همسایه‌های خوش‌مصرف مقایسه می‌کند، در حالِ زدنِ یک سقلمه به شماست تا بدونِ جریمه، مصرفتان را کم کنید. همچنین در طرح‌های بازنشستگی یا بیمه، اگر گزینه پیش‌فرضِ ثبت‌نام روی «فعال» باشد، افرادِ بیشتری برای آینده‌شان پس‌انداز می‌کنند؛ چون سقلمه باعث می‌شود تنبلیِ ناشی از پر کردن فرم‌های پیچیده، مانعِ امنیتِ مالیِ آن‌ها در آینده نشود.
چرا الان مهم است
تازهبا داغ شدن بحث‌ها درباره حدود دخالت دولت در زندگی معیشتی، کارآمدی «نظریه سقلمه» دوباره به صدر اخبار بازگشته است. در اقتصاد ایران که سیاست‌گذار همواره بین دوراهیِ «اجبار» یا «تشویقِ غیرمستقیم» برای اصلاح رفتارهای مصرفی (مثل بنزین یا برق) نوسان می‌کند، پرسش اصلی این است که آیا هنوز می‌توان با طراحی هوشمندانه گزینه‌ها، بدون سلب اختیار از مردم، به اهداف اقتصادی رسید؟
آخرین اخبار با این مفهوم
پایان عصر «سقلمه»؛ آیا دولت‌ها باید جایگزین انتخاب‌های شخصی شوند؟
نویسندگان کتاب «تقصیر خودت است» با نقد نظریه سقلمه، خواستار جایگزینی انتخاب‌های شخصی با مداخلات اجباری دولتی شده‌اند.
۳۱ شهریور ۱۴۰۵