ناعقلانیت عقلانی

ناعقلانیت عقلانی یعنی ما گاهی ترجیح می‌دهیم واقعیت‌های اقتصادی را نادیده بگیریم، نه به این دلیل که نادان هستیم، بلکه چون باور به آن واقعیت برایمان دردناک یا هزینه‌بر است. در این حالت، ذهن ما محاسبه می‌کند که اشتباه کردن ارزان‌تر از پذیرش حقیقت تمام می‌شود. این رفتار معمولاً زمانی رخ می‌دهد که تعصبات شخصی یا فشارهای اجتماعی بر تحلیل منطقی غلبه می‌کنند و فرد برای حفظ آرامش ذهنی خود، به اطلاعات غلط پناه می‌برد. در اقتصاد ایران، این پدیده را زیاد در بازارهای دارایی می‌بینیم. مثلاً در اوج حباب بورس سال نود و نه، بسیاری از مردم با اینکه می‌دیدند قیمت‌ها با واقعیت سودآوری شرکت‌ها نمی‌خواند، همچنان به خرید ادامه می‌دادند. آن‌ها ترجیح می‌دادند منطق را کنار بگذارند تا از سود احتمالی جا نمانند یا با موجِ اطرافیان همراه شوند. این رفتار که در لحظه عاقلانه به نظر می‌رسد، باعث می‌شود افراد در بدترین زمان ممکن وارد بازار شوند و وقتی حباب می‌ترکد، بیشترین آسیب را به دارایی و پس‌انداز زندگی خود بزنند.