مدل هاتلینگ

مدل هاتلینگ یا «قانون حداقل تمایز» می‌گوید رقبای یک بازار تمایل دارند تا حد ممکن شبیه به هم شوند. تصور کنید دو بستنی‌فروش در یک ساحل طولانی هستند؛ منطق حکم می‌کند هر کدام در یک سمت باشند تا کل ساحل را پوشش دهند، اما در واقعیت هر دو به سمت مرکز حرکت می‌کنند تا مشتریان طرف مقابل را هم بقاپند. این یعنی در نهایت هر دو کنار هم می‌ایستند و محصولی تقریباً یکسان می‌فروشند.

در اقتصاد ایران، این پدیده را در خوشه‌های کسب‌وکار به وضوح می‌بینیم؛ مثلاً وقتی در یک خیابان فقط بورس موبایل یا مبل شکل می‌گیرد. از طرفی، این مدل توضیح می‌دهد چرا خودروهای داخلی یا خدمات بانک‌های ما این‌قدر به هم شبیه هستند. وقتی رقبا به جای نوآوری، فقط سعی می‌کنند در «وسط بازار» بمانند تا ریسک نکنند، حق انتخاب مصرف‌کننده ایرانی محدود می‌شود و کیفیت فدای شباهت به لیدر بازار می‌گردد.

این تمرکز در مرکز باعث می‌شود قیمت‌ها هم به هم نزدیک شود، اما لزوماً به نفع ارزان شدن نیست؛ بلکه باعث می‌شود شما به عنوان خریدار مجبور باشید برای یک کالا یا خدمت، مسیری طولانی را تا یک نقطه خاص از شهر طی کنید، چون اکثر فروشندگان معتبر در همان‌جا تجمع کرده‌اند و تمایزی در مکان یا خدمات ندارند.