پیشگویی خودمحقق‌شونده

پیشگویی خودمحقق‌شونده زمانی رخ می‌دهد که یک پیش‌بینی، هرچند در ابتدا غلط یا بی‌پایه باشد، به دلیل باور عمومی به حقیقت تبدیل شود. در واقع، وقتی تعداد زیادی از آدم‌ها بر اساس یک شایعه یا تحلیلِ خاص رفتارشان را تغییر می‌دهند، برآیندِ عمل آن‌ها واقعیتی را می‌سازد که قبلاً وجود نداشت. این یعنی ذهنیت ما به جای رصد کردنِ آینده، خودش به موتور محرکِ ساختنِ آن آینده تبدیل می‌شود.

در اقتصاد ایران، این پدیده را مدام در بازار ارز و طلا می‌بینیم. وقتی شایعه می‌شود که قرار است قیمت دلار جهش کند، مردم از ترسِ کاهش ارزش پولشان به بازار هجوم می‌برند. این تقاضای ناگهانی و عظیم، دقیقاً باعث می‌شود قیمت دلار بالا برود؛ یعنی حتی اگر دلیل اقتصادیِ ریشه‌ای برای گرانی وجود نداشت، «ترسِ از گرانی» خودش باعث گرانی شد. این چرخه می‌تواند در بورس یا بازار مسکن هم تکرار شود و سرمایه افرادی را که دیر به موج می‌رسند، به خطر بیندازد.