نظام دو فلزی

در نظام دو فلزی، دولت نرخ برابری ثابتی را میان طلا و نقره اعلام می‌کند؛ مثلاً تعیین می‌کند که ارزش یک سکه طلا همیشه معادل پانزده سکه نقره باشد. در تاریخ اقتصاد ایران، پیش از رواج اسکناس، این سیستم با استفاده از تومان طلا و قران نقره وجود داشت. هدف این بود که با تکیه بر دو منبع، نقدینگی کافی در بازار فراهم شود و ارزش پول در برابر نوسانات یکی از این دو فلز، ثبات بیشتری داشته باشد.

اما چالش اصلی زمانی رخ می‌دهد که قیمت جهانی این فلزات تغییر کند ولی نرخ دولتی ثابت بماند. در این حالت، پدیده‌ای که اقتصاددانان آن را قانون گرشام می‌نامند، وارد کیف پول مردم می‌شود؛ یعنی مردم فلز گران‌تر را پس‌انداز یا ذوب می‌کنند و فقط با فلز ارزان‌تر معامله می‌کنند. این تجربه تاریخی به ما می‌آموزد که هرگاه دولت بخواهد قیمت دو دارایی متفاوت را به‌صورت دستوری ثابت نگه دارد، بازار با مخفی کردن دارایی باارزش‌تر واکنش نشان می‌دهد؛ مشابه رفتاری که امروز در بازار چندنرخی ارز و سکه در ایران مشاهده می‌کنیم.