نظام ارباب‌رعیتی

نظام ارباب‌رعیتی ریشه در مالکیت متمرکز زمین و منابع آب دارد؛ جایی که ثروت نه از طریق صنعت، بلکه از راه تصاحب زمین‌های وسیع و قنات‌ها به دست می‌آمد. در ایران قدیم، رابطه ارباب و رعیت بر اساس تقسیم محصول بود که معمولاً به پنج عامل زمین، آب، بذر، گاو و نیروی کار بستگی داشت. چون رعیت معمولاً فقط نیروی کار را در اختیار داشت، سهم اندکی از محصول به او می‌رسید و این موضوع باعث می‌شد ثروت همواره در دست طبقه خاصی باقی بماند.

اهمیت درک این نظام در این است که ریشه بسیاری از نابرابری‌های تاریخی و حتی نحوه توزیع زمین‌های کشاورزی و مسکن امروزی در ایران به آن دوران برمی‌گردد. با فروپاشی این نظام در دهه چهل، ساختار سرمایه در ایران تغییر کرد و بسیاری از مالکان بزرگ، ثروت خود را به شهرها و بخش خدمات یا خرید و فروش ملک منتقل کردند. امروزه اگرچه آن شکل سنتی وجود ندارد، اما اثرات آن بر بهره‌وری پایین کشاورزی خرده‌مالکی و مهاجرت گسترده به حاشیه شهرها همچنان بر هزینه‌های زندگی و اقتصاد ایران سنگینی می‌کند.