نرخ بهره‌برداری از ظرفیت

نرخ بهره‌برداری از ظرفیت یعنی چقدر از پتانسیل واقعی خطوط تولید در کشور در حال استفاده است. تصور کنید یک کارخانه تولید لوازم خانگی در جاده مخصوص توان تولید صد یخچال در روز را دارد، اما به دلیل کمبود قطعات یا نبود مشتری، فقط شصت یخچال می‌سازد؛ در اینجا نرخ بهره‌برداری شصت درصد است. این عدد دماسنج میزان سرزندگی صنایع است و نشان می‌دهد چقدر از فضای کارخانه، دستگاه‌ها و نیروی انسانی بیهوده هدر می‌رود. در اقتصاد ایران، وقتی این نرخ پایین می‌آید، هزینه تمام‌شده کالا برای تولیدکننده بالا می‌رود و در نهایت باعث گرانی محصول برای مصرف‌کننده می‌شود. مثلاً در تابستان که با قطعی برق صنایع مواجه می‌شویم، نرخ بهره‌برداری افت می‌کند؛ این یعنی کارخانه با همان هزینه‌های ثابت مثل اجاره و حقوق، تولید کمتری دارد که نتیجه‌اش کاهش سود شرکت‌های بورسی و کم‌شدن عرضه کالا در بازار است. بالا رفتن این نرخ، نشانه رونق و تمایلِ صاحبانِ کسب‌وکار به استخدامِ نیروی جدید است.