قرارداد بیع متقابل

بیع متقابل در زبان ساده یک مدل «خرید خدمت» برای توسعه میادین نفتی و گازی است. از آنجا که قانون اساسی ایران اجازه نمی‌دهد شرکت‌های خارجی مالک منابع زیرزمینی شوند، دولت از این قرارداد استفاده می‌کند تا بدون واگذاری مالکیت، سرمایه و دانش فنی شرکت‌های بزرگ را جذب کند. در این روش، شرکت خارجی تمام هزینه‌های حفاری و نصب تجهیزات را از جیب خودش می‌دهد و تنها زمانی پولش را پس می‌گیرد که چاه به نفت یا گاز برسد؛ یعنی اگر پروژه شکست بخورد، ضرر با شرکت خارجی است و دولت تعهدی ندارد. پس از شروع تولید، ایران از محل فروش همان نفت یا گاز، اصل سرمایه و سود توافق‌شده را در مدت کوتاهی به شرکت برمی‌گرداند و سپس مدیریت کامل پروژه به ایران منتقل می‌شود. اهمیت این قرارداد برای زندگی مردم در حفظ سهم ایران از میادین مشترک نهفته است؛ مثلاً در پارس جنوبی، اگر با بیع متقابل سرمایه‌گذار جذب نمی‌شد، کشورهای همسایه سهم ایران را برداشت می‌کردند و درآمد ارزی کشور که پشتوانه اصلی ارزش ریال و بودجه‌های رفاهی است، به شدت کاهش می‌یافت. با این حال، حساسیت اصلی در این است که سود پرداختی به خارجی‌ها باید طوری تنظیم شود که هم انگیزه سرمایه‌گذاری ایجاد کند و هم ثروت ملی با هزینه گزاف فروخته نشود.