شاخص پایه

شاخص پایه در واقع یک «خط‌کش» برای اندازه‌گیری تغییرات اقتصادی در طول زمان است. از آنجا که قیمت‌ها و متغیرها مدام تغییر می‌کنند، اقتصاددان‌ها یک سال خاص را که وضعیت پایداری داشته به عنوان مبدأ انتخاب کرده و ارزشِ آن را عدد ۱۰۰ فرض می‌کنند. هر عددی که در سال‌های بعد اعلام می‌شود، فاصله ما را با آن مبدأ نشان می‌دهد؛ مثلاً اگر شاخص به ۵۰۰ برسد، یعنی قیمت‌ها نسبت به سال پایه ۵ برابر شده است.

در اقتصاد ایران که با تورم بالا دست‌وپنج نرم می‌کند، شاخص پایه به ما نشان می‌دهد که ریال چقدر از ارزش خود را از دست داده است. وقتی مرکز آمار یا بانک مرکزی سال پایه را از ۱۳۹۵ به ۱۴۰۰ تغییر می‌دهند، در واقع سبد کالاهای مورد نیاز مردم را به‌روز می‌کنند تا واقعیتِ زندگی امروز (مثل هزینه‌های سنگینِ مسکن یا تکنولوژی) بهتر دیده شود. برای شما، رشدِ سریع این شاخص به معنای آن است که اگر درآمدتان با همان سرعتِ شاخص بالا نرود، در واقعیت فقیرتر شده‌اید.