جیرهبندی
جیرهبندی یعنی وقتی کالایی در بازار کم است یا دولت میخواهد قیمت آن را دستوری پایینتر از نرخ واقعی بازار نگه دارد، اجازه نمیدهد هر کس هر چقدر دلش خواست خرید کند. در واقع، چون در قیمتهای پایین تقاضا بسیار زیاد و موجودی کالا محدود است، دولت با ابزارهایی مثل کارت هوشمند، کد ملی یا کوپن، سهم مشخصی برای هر فرد تعیین میکند تا از احتکار و نایاب شدن کامل کالا جلوگیری کند.
این سازوکار مستقیماً روی هزینه زندگی و زمان مردم اثر میگذارد و معمولاً به ایجاد بازار دونرخی منجر میشود. برای مثال در ایران، بنزین سهمیهای با کارت سوخت نمونه بارز جیرهبندی است؛ اگر سهمیه ماهانه شما تمام شود، مجبورید بنزین را با قیمت آزاد و گرانتر بخرید. جیرهبندی اگرچه در کوتاهمدت با هدف عدالت اجرا میشود، اما در طولانیمدت معمولاً باعث شکلگیری بازار سیاه و صفهای طولانی شده و کیفیت کالا را به دلیل نبود رقابت کاهش میدهد.
چرا الان مهم است
تازهبحران سوخت در کشورهای بزرگ تولیدکننده مثل روسیه، زنگ خطری برای اقتصاد ایران است که خود با «ناترازی» انرژی دستوپنجه نرم میکند. جیرهبندی، چه به صورت سهمیهبندی بنزین و چه محدودیت برق صنایع، ابزاری برای مدیریت این کمبودهاست تا از توقف کامل چرخ تولید یا معیشت جلوگیری شود؛ موضوعی که با نوسانات جهانی دوباره به صدر دغدغهها بازگشته است.
آخرین اخبار با این مفهوم
پیشروی روسیه در دونتسک و اعتراف بیسابقه پوتین به بحران سوخت داخلی
پیشروی روسیه در شرق اوکراین همزمان با اعتراف پوتین به کمبود بنزین در اثر حملات پهپادی کییف.
۸ تیر ۱۴۰۵