بندرداری

بندرداری در ساده‌ترین بیان، درآمدی است که دولت از حق انحصاری خود برای تولید پول به دست می‌آورد. وقتی بانک مرکزی یک اسکناس صد هزار تومانی چاپ می‌کند، هزینه کاغذ و چاپ آن بسیار ناچیز است، اما دولت می‌تواند با آن معادل صد هزار تومان کالا یا خدمت بخرد. این فاصله میان هزینه تولید و ارزش اعتباری پول، سودی است که به جیب دولت می‌رود و در ادبیات اقتصادی به آن بندرداری می‌گویند.

در اقتصاد ایران، بندرداری اغلب نه از طریق ضرب سکه، بلکه با افزایش پایه پولی و استقراض از بانک مرکزی رخ می‌دهد. وقتی دولت برای پرداخت هزینه‌های جاری خود مانند حقوق یا یارانه‌ها با کمبود بودجه مواجه می‌شود و به خلق پول جدید روی می‌آورد، در واقع از این حق استفاده می‌کند. این کار باعث افزایش نقدینگی در جامعه می‌شود و چون تولید کالا به همان نسبت رشد نکرده، قیمت‌ها بالا می‌روند.

به همین دلیل، بندرداری را نوعی مالیات پنهان می‌نامند که مستقیماً روی دارایی مردم اثر می‌گذارد. در این فرآیند، دولت بدون اینکه مستقیماً از حساب شما پولی برداشت کند، با چاپ پول جدید باعث کاهش ارزش ریال می‌شود؛ یعنی بخشی از قدرت خرید پولِ در دست شما به نفع هزینه‌های دولت مصادره می‌شود تا تراز مالی کشور به قیمت گران شدن کالاها حفظ شود.