تعادل بد

تعادل بد زمانی اتفاق می‌افتد که همه بر اساس یک «ترس» یا «باور منفی» حرکت می‌کنند و همین حرکتِ جمعی، آن ترس را به واقعیت تبدیل می‌کند. در اقتصاد، لزوماً همیشه بهترین نتیجه به دست نمی‌آید؛ گاهی ممکن است جامعه در وضعیتی گیر بیفتد که همه می‌دانند بد است، اما چون هیچ‌کس به تنهایی نمی‌تواند رفتار بقیه را تغییر دهد، هر فرد ترجیح می‌دهد برای نجاتِ شخصیِ خود همرنگ جماعت شود و در نتیجه، کل اقتصاد در آن نقطه نامطلوب باقی می‌ماند.

بارزترین مثال ایرانیِ این مفهوم، هجوم به بازار دلار یا خودرو در زمان تنش‌های سیاسی است. وقتی مردم حس می‌کنند قیمت‌ها قرار است بالا برود، برای حفظ ارزش پولشان به بازار هجوم می‌برند. این تقاضای ناگهانی، قیمت را واقعاً بالا می‌برد و آن پیش‌بینیِ منفی را محقق می‌کند. در این «تله»، حتی اگر بدانید خریدِ دلار در قیمتِ ملتهب ریسک دارد، چون می‌ترسید از تورم جا بمانید، وارد بازار می‌شوید؛ رفتاری که در سطح فردی برای محافظت از دارایی است اما در سطح ملی باعث تداومِ بی‌ثباتی و ضرر همگانی می‌شود.