اقتصاد نهادی

اقتصاد نهادی به ما می‌گوید که اقتصاد صرفاً مجموعه‌ای از اعداد، نمودارها و فرمول‌های ریاضی نیست، بلکه ریشه در «نهادها» دارد. نهادها همان قوانین رسمی مثل قانون مالیات و تجارت، و عرف‌های غیررسمی مثل نحوه برخورد با سرمایه‌گذار هستند که تعیین می‌کنند فعالیت اقتصادی به صرفه باشد یا خیر. در واقع، این علم بررسی می‌کند که آیا ساختار یک جامعه، مشوقِ تولید و خلاقیت است یا به دلیل ضعف در نظارت، راه را برای رانت‌خواری و واسطه‌گری باز نگه داشته است.

برای درک بهتر در فضای ایران، وقتی از ضعف نهادی حرف می‌زنیم، یعنی چرا یک شهروند به جای راه‌اندازی کارگاه، ترجیح می‌دهد پولش را در بازار دلار و سکه بچرخاند؟ پاسخ در عدم قطعیت قوانین و لرزان بودن حقوق مالکیت نهفته است. وقتی قوانینِ صادرات و واردات ناگهانی تغییر می‌کنند یا شفافیت کافی در سیستم بانکی وجود ندارد، ریسک فعالیت مولد بالا می‌رود. این وضعیت باعث می‌شود سرمایه‌ها از بخش تولید فرار کنند که نتیجه مستقیم آن برای مردم، کاهش فرصت‌های شغلی و کوچک‌تر شدن سفره‌ها به دلیل تورم ساختاری است.