ال‌نینو و تالاب‌های ایران؛ فرصت اقلیمی یا قربانی مدیریت آب؟

پیش‌بینی شکل‌گیری ال‌نینوی قوی در سال ۲۰۲۶ امیدها را برای احیای تالاب‌های تشنه ایران زنده کرده است.

بارش‌های احتمالی لزوماً به معنای احیای تالاب نیست و مدیریت مصرف آب در مسیر تالاب‌ها تعیین‌کننده است.

ال‌نینو یک پدیده اقیانوسی-جوی است که الگوهای بارش جهانی را تغییر می‌دهد.

مطالعات نشان می‌دهد ال‌نینو می‌تواند ناهنجاری بارش در ایران ایجاد کند، اما این اثر یکنواخت نیست.

تالاب‌ها به دلیل خشکسالی و عدم تخصیص حقابه در وضعیت بحرانی قرار دارند.

تالاب‌های گاوخونی، بختگان و هامون از نمونه‌های بحرانی هستند که حقابه آن‌ها تأمین نشده است.

اثرگذاری بارش‌های ال‌نینو به مدیریت روان‌آب‌ها بستگی دارد.

افزایش بارش می‌تواند روان‌آب سطحی و تغذیه آبخوان‌ها را تقویت کند.

مدیریت درست بارش‌ها می‌تواند کارکردهای اکولوژیک تالاب‌ها را بازگرداند.

برداشت‌های بالادست و ذخیره در سدها مانع رسیدن آب به تالاب می‌شود.

مدیریت مخازن سدها نقش تعیین‌کننده‌ای در وضعیت تالاب‌های پایین‌دست دارد.

سال پربارش فرصتی برای بازگرداندن حقابه است، مشروط به مدیریت صحیح منابع.

هماهنگی بین دستگاه‌های متولی برای استفاده از فرصت بارش‌ها ضروری است.

بارش سرمایه اولیه است، اما تبدیل آن به احیای تالاب نیازمند مدیریت صحیح است.

روند تخریب تالاب‌ها از سه دهه پیش شدت گرفته است.

توسعه ناپایدار و عدم تخصیص حقابه عوامل اصلی تخریب تالاب‌ها هستند.

۷۰ درصد تالاب‌های کشور با کمبود آب مواجه‌اند و به کانون ریزگرد تبدیل شده‌اند.

اقدامات انجام شده برای بهبود وضعیت تالاب‌ها متناسب با نرخ تخریب نبوده است.

تغییر اقلیم باعث طولانی‌تر شدن سال‌های خشک و تغییر رژیم بارش شده است.

بارش‌های فرا‌نرمال ناشی از ال‌نینو نشان می‌دهد شرایط اقلیمی تغییر کرده است.

در سال ۹۷-۹۸ بسیاری از تالاب‌ها آبگیری شدند اما برخی همچنان خشک ماندند.

پس از سال ۹۷، کشور وارد دوره خشکسالی شد که دریاچه ارومیه را به مرز خشکیدگی رساند.

سیاست‌گذاری‌ها باید به گونه‌ای باشد که حقابه تالاب‌ها حتی در سال‌های کم‌بارش تأمین شود.

در سال‌های پربارش، مسئولان گاهی به اشتباه احیای تالاب‌ها را به عملکرد خود نسبت می‌دهند.

سال‌های پربارش نباید دستاویزی برای نادیده گرفتن مشکلات ریشه‌ای تالاب‌ها باشد.

برخی طرح‌های عمرانی آسیب‌زا با استفاده ابزاری از سال‌های پربارش مجوز می‌گیرند.

دخل و تصرف در مسیرهای سیلابی مانع رسیدن آب به تالاب‌ها می‌شود.

حفظ کارکرد تالاب‌ها برای ذخیره سیلاب‌ها نیازمند لایروبی و جلوگیری از رسوب‌گذاری است.

برخی تالاب‌ها حتی در سال‌های پربارش نیز آبگیری نشدند.

باید برای تالاب‌هایی که در سال‌های پربارش گذشته ناکام ماندند، برنامه‌ریزی ویژه‌ای کرد.

دلایل عدم آبگیری تالاب‌ها متفاوت است و نیازمند راهکارهای اختصاصی است.

آیا سیاست‌های توسعه با شرایط تغییر اقلیم هماهنگ شده است؟

پسروی دریای خزر و آسیب تالاب‌های ساحلی از پیامدهای تغییر اقلیم است.

سرمایه‌گذاری برای افزایش تاب‌آوری در برابر تغییر اقلیم کافی نبوده است.

باید برای سناریوهای مختلف اقلیمی برنامه‌ریزی کرد تا از سیلاب‌ها برای تقویت آبخوان‌ها استفاده شود.

برنامه سازگاری با تغییر اقلیم تصویب شده اما اجرایی نشده است.

توسعه دریا‌محور سیاست خوبی است اما باید با ملاحظات زیست‌محیطی همراه باشد.

کشور نه برای خشکسالی و نه برای ترسالی‌های شدید آماده نیست.

تالاب‌های ثبت‌شده در کنوانسیون رامسر و یونسکو در اولویت توجه هستند.

تالاب‌های بزرگ که بر سلامت مردم و اقتصاد محلی اثرگذارند، اولویت بالایی دارند.

تالاب‌های ساحلی شمال به دلیل پسروی خزر و اهمیت گردشگری نیازمند توجه ویژه هستند.