معمای تعهد

معمای تعهد زمانی رخ می‌دهد که حرف و عمل در طول زمان با هم نمی‌خواند. تصور کنید دولتی قول می‌دهد که اگر مردم پولشان را در بانک بگذارند، مالیاتی از سود سپرده نمی‌گیرد. اما وقتی سال بعد با کسری بودجه شدید روبرو می‌شود، وسوسه می‌شود که زیر حرفش بزند و از آن منبع درآمد کسب کند. در این حالت، حتی اگر دولت در لحظه قول دادن صادق باشد، چون ابزاری برای «تعهدِ قطعی» ندارد، مردم حرفش را باور نمی‌کنند و همکاری شکل نمی‌گیرد.

این معما در اقتصاد ایران باعث می‌شود سرمایه‌گذار به جای تولیدِ بلندمدت، پولش را به دارایی‌های نقدشونده مثل دلار و طلا ببرد. وقتی قوانین صادرات یا نرخ ارز مدام تغییر می‌کند، فرد ترجیح می‌دهد وارد بازی نشود چون می‌ترسد فردا قواعد به ضررش عوض شود. این بی‌اعتمادیِ متقابل بین دولت و بخش خصوصی، ریشه اصلی تورم و خوابیدن چرخ‌های تولید است؛ چرا که بدون تعهدِ معتبر، هیچ‌کس روی آینده ریسک نمی‌کند.