معاملات اشخاص وابسته

معاملات اشخاص وابسته یعنی دادوستدِ شرکت با کسانی که در تصمیم‌گیری‌های آن نفوذ مستقیم دارند؛ مثل معامله با اعضای هیئت‌مدیره، بستگان آن‌ها یا شرکت‌های تو در تویِ همان گروه. در حالت عادی، قیمت‌ها در بازار رقابتی تعیین می‌شوند، اما در این نوع معاملات، چون خریدار و فروشنده از یک خانواده یا گروه هستند، این خطر وجود دارد که قیمت‌ها غیرواقعی تنظیم شوند تا سود از جیب شرکت اصلی به جیب یک فرد یا شرکت خاص منتقل شود.

در بازار سرمایه ایران، این موضوع برای سهامداران خرد حیاتی است. مثلاً فرض کنید یک شرکت تولیدیِ بورسی، مواد اولیه خود را با قیمتی بسیار گران‌تر از بازار از شرکتی بخرد که متعلق به یکی از اعضای هیئت‌مدیره همان کارخانه است. در این سناریو، هزینه‌های شرکت بالا می‌رود و سودِ نهایی که قرار بود بین همه سهامداران تقسیم شود کم می‌شود، در حالی که آن «شخص وابسته» از این معامله سود کلانی برده است.

به همین دلیل، طبق قوانین بورس و استانداردهای حسابداری ایران، شرکت‌ها موظف‌اند تمام این معاملات را در گزارش‌های مالی خود به دقت افشا کنند. شفافیت در این بخش نشان می‌دهد که آیا مدیران در حال ارزش‌آفرینی برای همه هستند یا دارند با جابه‌جایی دارایی‌ها در شبکه‌ای از شرکت‌های خودی، منافع سهامداران عادی را به خطر می‌اندازند.