قرارداد ساخت، بهره‌برداری و واگذاری (BOT)

قرارداد BOT یا «ساخت، بهره‌برداری و واگذاری» راهکاری است که دولت‌ها وقتی بودجه کافی ندارند، برای راه انداختن پروژه‌های بزرگ عمرانی به کار می‌گیرند. در این روش، دولت به جای خرج کردن از خزانه، اجازه می‌دهد یک شرکت خصوصی با پول خودش پروژه‌ای را بسازد. این شرکت حق دارد برای چند سال (مثلاً ۱۵ تا ۳۰ سال) از آن پروژه پول درآورد تا هزینه‌هایش جبران شود و سودی هم ببرد؛ پس از پایان این دوره، کل پروژه سالم و آماده به کار به دولت تحویل داده می‌شود.

در ایران که بسیاری از طرح‌های عمرانی به دلیل کسری بودجه سال‌ها نیمه‌کاره می‌مانند، این قراردادها باعث می‌شوند رفاه مردم زودتر تأمین شود. برای مثال، وقتی یک آزادراه یا تصفیه‌خانه آب با مدل BOT ساخته می‌شود، شما به جای سال‌ها انتظار، زودتر از آن خدمات استفاده می‌کنید. هزینه این سرعت در اجرا معمولاً از طریق پرداخت مستقیم توسط مصرف‌کننده (مثل عوارض اتوبان) تأمین می‌شود. این یعنی به جای فشار به مالیات‌ها، فقط کسانی که از آن خدمت خاص استفاده می‌کنند، هزینه ساختش را به سرمایه‌گذار برمی‌گردانند.