جمع‌گرایی

جمع‌گرایی در اقتصاد به این معناست که تصمیمات بزرگ مالی و نحوه توزیع ثروت، به جای اینکه توسط تک‌تک آدم‌ها و در بازار آزاد گرفته شود، توسط یک نهاد مرکزی یا با هدفِ رسیدن به یک خیرِ همگانی تعیین می‌شود. در این نگاه، فرض بر این است که اگر دولت یا گروه‌های بزرگ برای منابع محدود برنامه‌ریزی کنند، عدالت بهتر اجرا می‌شود و سودِ جامعه بر سودِ شخصیِ سرمایه‌داران ارجحیت دارد. این تفکر ریشه بسیاری از ساختارهای اقتصادی در ایران، از جمله تعاونی‌های مصرف و توزیع دولتی است. در زندگی روزمره ما، ردپای جمع‌گرایی را در یارانه‌های همگانی یا قیمت‌گذاری دستوری می‌بینیم. مثلاً وقتی دولت قیمت نان یا بنزین را برای همه یکسان و ارزان نگه می‌دارد، در واقع یک سیاست جمع‌گرایانه را پیش برده است. اگرچه هدف این کار حمایت از معیشت عموم مردم است، اما در بلندمدت می‌تواند باعث کاهش انگیزه برای رقابت و کیفیت شود. برای شما به عنوان شهروند، این یعنی امنیتِ دسترسی به حداقل‌ها فراهم می‌شود، اما در مقابل، حق انتخاب و رقابتِ فردی برای رسیدن به کیفیت بالاتر در بازار محدودتر خواهد بود.