مصرف جبرانی

مصرف جبرانی زمانی اتفاق می‌افتد که افراد پس از یک دوره فشار اقتصادی، محدودیت در دسترسی به کالاها یا استرس‌های اجتماعی، ناگهان شروع به خرج کردنِ پول برای خرید کالاها و خدماتی می‌کنند که قبلاً از آن‌ها محروم بوده‌اند. این رفتار در واقع یک واکنش روانی-اقتصادی است تا فرد احساس کند دوباره بر زندگی و دارایی خود کنترل دارد و لذت‌های از دست رفته را بازیابی کند.

در اقتصاد ایران، این پدیده اغلب خود را در بازار سفر، پوشاک و لوازم خانگی نشان می‌دهد. برای مثال، وقتی بعد از یک دوره جهشِ ارزی، قیمت دلار برای مدتی ثبات پیدا می‌کند، بسیاری از خانواده‌هایی که خریدهای خود را از ترس گران‌تر شدن یا نداشتنِ توان مالی متوقف کرده بودند، به بازار هجوم می‌برند. این خریدِ ناگهانی که فراتر از نیازِ روزمره است، می‌تواند باعث موج جدیدی از تقاضا و در نتیجه فشار بر قیمت‌ها شود و تعادلِ بودجه شخصیِ افراد را به هم بزند.