قرارداد دیماندی

در اقتصاد انرژی ایران، قرارداد دیماندی به زبان ساده یعنی پرداخت هزینه بابت «حق دسترسی» به انرژی. در این مدل، صنایع بزرگ یا واحدهای تجاری با شرکت‌های دولتی مثل توانیر یا شرکت گاز قرارداد می‌بندند تا حجم مشخصی از انرژی همیشه برای آن‌ها آماده‌باش باشد. این هزینه که به آن «حق اشتراک ظرفیت» هم می‌گویند، فارغ از این است که کارخانه در آن ماه نیمه‌تعطیل بوده یا با تمام توان کار کرده است؛ درست مثل اجاره‌بهای ثابتی که بابت یک انبار می‌پردازید، چه آن را پر از کالا کنید و چه خالی بماند. این سازوکار به دولت کمک می‌کند تا بودجه لازم برای نگهداری نیروگاه‌ها و خطوط لوله را تأمین کند.اهمیت این قرارداد برای مردم عادی در دو بخش پایداری شبکه و قیمت کالاها خودش را نشان می‌دهد. وقتی صنایع هزینه دیماند را می‌پردازند، شبکه انرژی ایران برای روزهای اوج مصرف (مثل گرمای تابستان یا سرمای زمستان) پایداری بیشتری پیدا می‌کند تا برق خانگی کمتر قطع شود. اما از سوی دیگر، اگر در زمان ناترازی انرژی، دولت هزینه دیماند یا جریمه‌های مازاد مصرف را برای کارخانه‌های فولاد و سیمان افزایش دهد، این هزینه مستقیماً روی قیمت تمام‌شده مسکن و لوازم خانگی اثر می‌گذارد. در واقع، دیماند بخشی از هزینه‌های پنهان در فاکتور نهایی کالاهایی است که هر روز خریداری می‌کنیم.