تعهدات خارج از ترازنامه

در حسابداری، ترازنامه مثل عکسی است که دارایی‌ها و بدهی‌های یک شرکت را در لحظه نشان می‌دهد. اما برخی تعهدات مثل «ضمانت‌نامه‌های بانکی» یا «اعتبارات اسنادی» (LC) چون هنوز به مرحله پرداخت نهایی نرسیده‌اند، در این عکسِ اصلی دیده نمی‌شوند و در یادداشت‌های پیوست گزارش می‌شوند. به زبان ساده، این‌ها بدهی‌های بالقوه‌ای هستند که شرکت قول داده در صورت نیاز آن‌ها را بپردازد، اما چون هنوز زمان پرداختشان نرسیده، در ستون بدهی‌ها ثبت نشده‌اند.

اهمیت این موضوع برای مردم و سرمایه‌گذاران در «ریسک پنهان» آن است. در اقتصاد ایران، بسیاری از بانک‌ها و شرکت‌های بزرگ دولتی، تعهدات سنگینی خارج از ترازنامه دارند که اگر به هر دلیلی (مثل ناتوانی یک پیمانکار در انجام پروژه) نقد شوند، ناگهان ترازنامه را با بحران مواجه می‌کنند. برای کسی که می‌خواهد سهام یک شرکت بورسی را بخرد یا در بانکی سپرده‌گذاری کند، ندیدن این تعهدات مثل این است که فقط به درآمدِ فعلیِ یک فرد نگاه کند و از ضامن‌شدن‌های سنگین او برای وام‌های دیگران بی‌خبر باشد؛ اتفاقی که می‌تواند در چشم‌به‌هم‌زدنی دارایی و سودآوری آن نهاد را ببلعد.