بحران خزر؛ چرا عقب‌نشینی آب فراتر از چرخه‌های طبیعی است؟

نوسانات سطح آب خزر پدیده‌ای تاریخی است اما سرعت عقب‌نشینی فعلی بی‌سابقه و نگران‌کننده است.

تراز آب خزر اکنون به منفی ۲۹ متر رسیده و دریای بالتیک مرجع اندازه‌گیری آن است.

از سال ۲۰۰۵ سطح آب ۱.۵ متر کاهش یافته و پیش‌بینی می‌شود تا پایان قرن تا ۱۸ متر افت کند.

مطالعات نشان می‌دهد کاهش ۹ تا ۱۸ متری می‌تواند بخش‌های وسیعی از فلات خزر را خشک کند.

عقب‌نشینی خط ساحلی در کشورهای حاشیه خزر از ۱۵ تا ۳۰۰ متر ثبت شده است.

پیامدهای این بحران شامل تهدید معیشت جوامع ساحلی، بنادر و زیست‌بوم‌های وابسته است.

کاهش سطح آب ترکیبی از عوامل طبیعی و انسانی است که نیازمند بررسی دقیق است.

برخی کارشناسان این روند را بخشی از چرخه‌های طبیعی تاریخی می‌دانند.

برخی دیگر معتقدند همان‌طور که در سال ۱۹۷۷ سطح آب افزایش یافت، دوباره افزایش خواهد یافت.

سرعت کاهش فعلی بسیار بیشتر از دوره‌های تاریخی گذشته است و الگوهای چرخه‌ای را زیر سوال می‌برد.

تغییرات اقلیمی و افزایش تبخیر در کنار کاهش آورد رودخانه‌ها توازن آب خزر را برهم زده است.

گرمایش اقلیمی تعادل ظریف ورود و خروج آب در پهنه‌های محصور را مختل کرده است.

پژوهش‌ها نشان می‌دهد حتی با محدود کردن گرمایش جهانی، سطح آب خزر همچنان کاهش خواهد یافت.

بحران کم‌آبی خزر فرامرزی است و نیازمند سازوکارهای مشترک منطقه‌ای است.

بیش از ۱۵ میلیون نفر در حاشیه خزر زندگی می‌کنند و به منابع آبی آن وابسته‌اند.

رشد جمعیت و توسعه فعالیت‌های صنعتی فشار بر منابع آب رودخانه‌های ورودی را افزایش داده است.

پروژه‌های آب‌شیرین‌کن علاوه بر مصرف آب، با دفع نمک به محیط زیست دریا آسیب می‌زنند.

استخراج نفت و گاز با آلودگی و انتشار گازهای گلخانه‌ای به تشدید بحران کمک می‌کند.

افزایش کشاورزی در حوضه ولگا پس از جنگ اوکراین، ورودی اصلی آب به خزر را کاهش داده است.

پنج عامل جدید انسانی و اقلیمی شرایط فعلی را از چرخه‌های طبیعی گذشته متمایز کرده است.

فرض بازگشت طبیعی آب نباید بهانه‌ای برای سلب مسئولیت دولت‌های ساحلی شود.

مدیریت این بحران فرامرزی نیازمند همکاری مشترک هر پنج کشور ساحلی است.

کنوانسیون تهران پس از دو دهه هنوز به برنامه عملیاتی الزام‌آور تبدیل نشده است.

اجلاس‌های پیش رو در تهران و عشق‌آباد فرصتی برای تبدیل تعهدات به اقدامات عملی است.

برنامه جامع باید با همکاری سازمان‌های بین‌المللی و تأمین مالی جهانی تدوین شود.

کشورهای ساحلی باید از تکرار فاجعه دریاچه آرال در دریای خزر جلوگیری کنند.