درس‌های برجام برای مذاکرات جدید

ناگفته‌های کاترین اشتون از پشت‌پرده برجام؛ درس‌هایی برای مذاکرات آینده ایران و آمریکا

تحریم‌ها و روابط اقتصادی بین‌المللسیاست خارجی۷ تیر ۱۴۰۵ دنیای اقتصاد

بازخوانی خاطرات کاترین اشتون از چالش‌های برجام، تفاوت سبک مذاکراتی جلیلی و ظریف، و ضرورت تضمین‌های سیاسی برای توافقات آینده.

می‌دانستید در اوج بحران کریمه، دیپلمات‌های روس و آمریکایی چطور توانستند جنگ اوکراین را از میز مذاکره با ایران تفکیک کنند؟

پاسخ را از دستیار بپرس

نکات کلیدی خبر

۱
کتاب جدید هیلاری کلینتون با عنوان «در درون اتاق وضعیت»، خاطرات کاترین اشتون از مذاکرات هسته‌ای با ایران را بازخوانی کرده است.
۲
اشتون تفاوت رویکرد تیم جلیلی و ظریف را به «شب و روز» تشبیه کرده و بر اهمیت دیپلماسی غیررسمی در حل بن‌بست‌ها تأکید می‌کند.
۳
یکی از نکات برجسته، توانایی مذاکره‌کنندگان در تفکیک بحران اوکراین و کریمه از میز مذاکرات هسته‌ای ایران در سال ۲۰۱۴ بوده است.
۴
برجام به عنوان یک «تعهد سیاسی» و نه یک معاهده حقوقی، فاقد سازوکار لازم برای جلوگیری از خروج یک‌جانبه آمریکا بود.
۵
درس اصلی این خاطرات، ضرورت ایجاد «نگهبانان توافق» و مدیریت ائتلاف‌ها برای پایدار ماندن دستاوردهای دیپلماتیک پس از امضا است.

چرا این خبر مهم است؟

این تحلیل نشان می‌دهد که چرا توافقات بین‌المللی حتی با وجود دقت فنی، ممکن است با تغییر یک رئیس‌جمهور فرو بپاشند و بر معیشت و امنیت مردم تأثیر بگذارند.

نکات پنهان خبر

بزرگترین ضعف برجام این بود که تصمیم‌گیرندگان نهایی (کنگره آمریکا و نهادهای قدرت در تهران) در اتاق مذاکره حضور نداشتند؛ این فاصله باعث شد توافقی که از نظر فنی دقیق بود، از نظر سیاسی در برابر تغییر دولت‌ها بی‌دفاع بماند.

نگاه دیگر

برخی منتقدان داخلی در ایران معتقدند که تمرکز بیش از حد بر دیپلماسی فردی و غیررسمی، باعث نادیده گرفتن تضمین‌های حقوقی محکم در متن برجام شد.

منتظر چه باید بود؟

در مذاکرات احتمالی آینده، تمرکز بر تبدیل توافق به یک معاهده حقوقی یا ایجاد سازوکارهای بازدارنده برای خروج طرفین، کلیدی خواهد بود.

اگر…؟

اگر برجام به جای یک توافق سیاسی، به عنوان یک معاهده در سنای آمریکا تصویب شده بود، آیا ترامپ باز هم می‌توانست به راحتی از آن خارج شود؟

پاسخ را از دستیار بپرس

پژواک تاریخی

خروج ترامپ از برجام یادآور آسیب‌پذیری توافق‌های سیاسی بین‌المللی است که به معاهده قانونی تبدیل نشده‌اند.

پرسش‌های باز

پاسخ را از دستیار بپرس

این خبر چگونه به شما اثر می‌گذارد؟

کاوش بیشتر

پاسخ را از دستیار بپرس

بیشترین تاثیر این خبر بر چیست؟

تیم‌های دیپلماسی ایران
بررسی عملکرد دو رویکرد متفاوت در مذاکرات هسته‌ای.
اقتصاد ایران
تأثیر خروج ترامپ از برجام بر دستاوردهای اقتصادی توافق.
روابط ایران و غرب
نیاز به ایجاد «نگهبانان توافق» برای جلوگیری از تکرار شکست‌های گذشته.

مفاهیم اقتصادی این خبر

معنای هر مفهوم را در دانشنامه بخوانید
۱

معرفی کتاب جدید هیلاری کلینتون درباره فرآیند تصمیم‌گیری در بحران‌ها و اتاق وضعیت کاخ سفید.

۲

توصیف ویژگی‌های امنیتی و تاریخی اتاق وضعیت کاخ سفید به عنوان مرکز تصمیم‌گیری‌های حیاتی.

۳

تمرکز بر یادداشت‌های کاترین اشتون درباره مذاکرات هسته‌ای ایران به عنوان جذاب‌ترین بخش کتاب.

۴

روایت اشتون از غافلگیری ایران بابت حمایت روسیه و چین از تحریم‌های سال ۲۰۱۰.

۵

تاریخچه شکل‌گیری گروه ۱+۵ و آغاز مکاتبات اشتون با سعید جلیلی.

۶

توصیف تغییر فضای مذاکرات از «شب به روز» پس از روی کار آمدن دولت روحانی و ظریف.

۷

خاطره اولین دیدار با جلیلی در ژنو و رعایت ملاحظات فرهنگی در دیپلماسی.

۸

تشبیه دیپلماسی به قطرات آب روی سنگ و نقد تخریب ناگهانی توافق توسط ترامپ.

۹

چالش همزمانی مذاکرات هسته‌ای با بحران اشغال کریمه توسط روسیه.

۱۰

تفکیک موفقیت‌آمیز موضوع ایران از تنش‌های روسیه و غرب در اوکراین توسط مذاکره‌کنندگان.

۱۱

شعار اشتون در مذاکرات: «چیزی به موضوع هسته‌ای اضافه نکنید» برای جلوگیری از شکست.

۱۲

اهمیت اعتماد میان مذاکره‌کنندگان و پیچیدگی‌های تایید تصمیمات در پایتخت‌های اروپایی.

۱۳

نقش کلیدی مدیران سیاسی و دیپلمات‌های حرفه‌ای در پیشبرد جزئیات فنی مذاکرات.

۱۴

تفاوت سطح نمایندگان کشورها و ورود مستقیم جان کری به مذاکرات پس از سال ۲۰۱۳.

۱۵

مدیریت حساسیت‌های سایر اعضای ۱+۵ نسبت به گفت‌وگوهای مستقیم و محرمانه ایران و آمریکا.

۱۶

چالش‌های داخلی در واشنگتن و مخالفت‌های کنگره با توافق برجام.

۱۷

بی‌اعتمادی متقابل؛ نگرانی‌های تهران از بدعهدی آمریکا و فشارهای نتانیاهو بر اوباما.

۱۸

فشارهای سیاسی داخلی بر ظریف در تهران و نقش مخالفانی مانند جلیلی.

۱۹

تلاش برای درک دیدگاه رهبری ایران از طریق رایزنی با روسیه و چین.

۲۰

تغییر استراتژی از مذاکرات سیار به استقرار در ژنو و وین برای حفظ تمرکز.

۲۱

نقش حیاتی شام‌های غیررسمی با تیم ایرانی در شناخت بهتر طرف مقابل.

۲۲

استفاده از دیدارهای غیررسمی به عنوان یخ‌شکن و ابزاری برای درک پیچیدگی‌های تهران.

۲۳

تأثیر گفت‌وگوهای غیررسمی بر تلطیف فضای جلسات رسمی روز بعد.

۲۴

چالش نبود سازوکار تنبیهی برای نقض توافق توسط قدرت‌های بزرگ.

۲۵

ماهیت سیاسی برجام و وابستگی آن به تشخیص منافع توسط تصمیم‌گیرندگان خارج از اتاق.

۲۶

پیچیدگی‌های فنی پازل هسته‌ای؛ از تعداد سانتریفیوژها تا میزان ذخایر اورانیوم.

۲۷

تمرکز مخرب برخی منتقدان بر جزئیات کوچک و نادیده گرفتن کل توافق.

۲۸

تأثیر درز اطلاعات و فشارهای لابی‌های خارجی بر روند شکل‌گیری توافق.

۲۹

خروج ترامپ به عنوان ضربه‌ای بزرگ به ثبات منطقه و تلاش‌های دیپلماتیک چندساله.

۳۰

نتیجه‌گیری: ضرورت وجود «نگهبانان توافق» و مدیریت سیاست داخلی برای حفظ دستاوردهای دیپلماتیک.

آمار کلیدی

۱۰ رای موافق
تصویب قطعنامه تحریمی شورای امنیت علیه ایران در سال ۲۰۱۰
۵ سال
مدت زمان حضور کاترین اشتون در راس مذاکرات هسته‌ای
۲۸ عضو
تعداد اعضای اتحادیه اروپا که باید برای لغو تحریم‌ها توافق می‌کردند

نهادهای کلیدی خبر

دستیار هوشمند